حكم به فوت او داد . اتّفاقاً چند روز بعد سر و كلّهء آن مرد پيدا شد . مأموران به زور او را به تابوت انداخته ، مىبردند كه دفن كنند . هر چه فرياد مىكرد من زنده‌ام كجا مىبريد ؟ مىگفتند اشتباه مىكنى ، چون قاضى حكم كرده كه تو مرده‌اى پس مرده‌اى و بايد دفن بشوى . متافيزيسينها حق ندارند بگويند : ما رئاليست هستيم و بيش از شما اصالت عين را اثبات مىكنيم و تنها ماييم كه مىتوانيم اصالت عين را اثبات كنيم ( 1 ) ؛ يا بگويند ما كى گفتيم اجزاء جهان همه از يكديگر مجزّا و منفردند ؟ اتّفاقا اوّلين بار كه نظريّهء وحدت عالم و رابطهء آلى اجزاء عالم ابراز شد ، وسيلهء ما بود ، زيرا ما بوديم كه همهء عالم را به صورت يك جاندار ، مانند يك انسان ، دانستيم و تنها مكتب ماست كه مىتواند دم از رابطهء آلى همهء اجزاء جهان بزند . الهى حق ندارد بگويد : عالىترين نظريّات در متحرّك بودن جهان بلكه عين حركت بودن جهان ، وسيلهء ما ابراز شد و تنها مكتب ماست كه مىتواند ثابت كند جهان عين جريان است نه شىء جارى . حق ندارد بگويد : آنچه شما او را « تبديل تغيير كمّى به تغيير كيفى » مىناميد ما سالها بلكه قرنها قبل با تعبير صحيح و درستش از او به نام « مقدّمه بودن تغييرات كيفى براى تغييرات ماهوى » ادا كرديم و آنچه علم زيست‌شناسى جديد در مورد تكامل جانداران ( موتاسيون ) مىگويد نظريّهء جديدى است ، نه به شما مربوط است نه به ما . حق ندارد بگويد : نقش اساسى تضاد را در كار جهان اوّلين بار ما كشف كرديم منهاى يك سلسله اغلاط كه دامنگير شما شده است كه نقش « تضاد » را عامل حركت دانستيد بدون توجّه به عوامل متضاد و بدون توجّه به اينكه عوامل و نيروهاى متضاد خود معلول حركتها و تحوّلات و تغييرات عالم‌اند پس تضاد نمىتواند توجيه كنندهء حركت باشد ، بلكه حركتها و تحوّلات است كه منجر به پيدايش تضادها و نيروهاى متضاد مىشود و آن نيروهاى متضاد به نوبهء خود عامل تسريع حركت مىگردند . آرى ، متافيزيسين حق ندارد اين سخنان را بگويد ، زيرا اگر اين سخنان را بر زبان آورد پس تكليف اينهمه ايرادهاى علمى ! كه بناست بر سخنش گرفته شود چه مىشود ؟

--> ( 1 ) . رجوع شود به جلد اوّل اصول فلسفه و روش رئاليسم .